1. World Wide Web Nedir?
WWW, Web, ya da W3 (World Wide Web), yazı, resim, ses, film, animasyon gibi
pek çok farklı yapıdaki verilere kompakt ve etkileşimli bir şekilde
ulaşmamızı sağlayan bir çoklu hiper ortam sistemidir. Hiper ortam, bir
dökümandan başka bir dökümanın çağırılmasına (navigate) olanak sağlar (iç
içe dökümanlar). Bu ortamdaki her veri (object), başka bir veriyi
çağırabilir (link). Link, aynı döküman içinde başka bir yere olabildiği
gibi, fiziksel olarak başka bir yerde (internet üzerindeki herhangi bir
makinada) de olabilir. Bütün bu farklı yapıdaki veriler uygun bir standart
ile bir arada kullanılıp bir Web Listeleyicisinde (Web Browser)
görüntülenebilir. Web'in diğer bir işlevi de, öteki bazı internet
servislerini kendi içerisinde barındırmasıdır (ftp, gopher, news, wais
gibi).
Web uygulamaları (Web sayfaları),Web Listeleyicilerinde (Browser, Gezgin,
Tarayıcı) görüntülenir. Web sayfaları, başka sayfalara ve değişik türden
verilere hiper linkler içermektedir. Buralara fare ile tıklayarak, başka
sayfalara, oradan da başka sayfalara geçeriz. Bu aslında çok basit bir
bilgiye ulaşım modeli. Web Sistemleri, kullanılan platformdan bağımsızdır.
Bir Macintosh, Pc ya da Unix Web Listeleyicisi aynı sayfaları, aynı şekilde
alırlar. Sayfaların alındığı Web Servisleri de farklı bilgisayar
platformlarında olabilir. Web Listeleyicileri ve Web Servis Sağlayıcı
Ortamlar hemen hemen tüm dünyada her yerde vardır ve global olarak
kullanımları üstel bir şekilde artmaktadır.
Web yapısının bu kadar çok kabul görmesinin bazı sebeplerini sıralamak
gerekirse :
• Herşeyden önce Web, açık bir sistem. Platform, bilgisayar, işletim
sistemi vb bağımlı değil.
• Web üzerinden pek çok bilgi kaynağına kolayca erişilebilir.
• Web uygulamaları geliştirmek ve bunları kullanıma sunmak çok kolay.
Çoğu durumda, uzmanlık gerektirmiyor ve fazla bilgisi olmayan birisi bile
Web sayfaları dizayn edip kullanıma sunabilir.
• Web ortamları artık son derece dinamik. Java ve ActiveX kullanarak,
tamamen konfigüre edilebilir client (istemci) uygulamaları geliştirmek
mümkün. Java kullanarak, söz gelimi bir firma, ürün tanıtımları için,
dinamik bir şekilde kendiliğinden oluşan uygulamalar yaratabilir ve sayfa
içerikleri kendiliğinden değişebilir.Bir kullanıcı, isteğine bağlı bir
şekilde, bağlandığı bir veri tabanından bilgileri istediği gibi farklı
gruplarda isteyebilir (client side corporation).
• Aranılan bilgilere, birtakım tarama mekanizmaları (Search Engines)
sayesinde kolayca ulaşılabilir.
Klasik Web tanımı böyle. 1996'dan sonra, Web'in başka bir işlevi daha ortaya
çıktı : Web aslında bir işletim sistemi!! Birbirine bağlı bilgisayarlar
arasında veri paylaşımı için kuralları olan, iyi bir grafik ara birimli bir
işletim sistemi. Şu an bile, Web arayüzü ile, sabit diskimizdeki dosyalar
arasında gezinebiliriz. Tıpkı, başka bilgisayarlardaki sayfalar arasında
gezindiğimiz gibi. Web arayüzlü işletim sistemleri konusunda ciddi
araştırmalar var.

2. HTTP ve HTML Nedir?
Web'in en ilginç yönlerinden biri de çok basit olmasıdır. Bir Web dökümanına
ulaştığımızda herşey 4 ana fazda gerçekleşir: (1) Bağlantı (2) Ne
istediğimizin web servisineiletilmesi (3) Cevap (4) ilgili sayfaya yapılan
bağlantının kesilmesi. Bu ana safhalar, web üzerinde iletişimin kurallarını
tanımlayan bir protokolü oluştururlar. Bu protokole de, Hyper Text Transfer
Protocol (HTTP) denir. Bağlantı safhasında, web erişiminde kullanılan bir
web listeleyici (browser, web client), ilgili bilginin olduğu web servisine
bağlanır. Bu servislere HTTP servisleri de denir. Bağlantı sağlandıktan
sonra web istemci programımız http servisine "ne istediğini" bildirir.
Bu "istek",ileride görüleceği gibi, "http", "ftp", "e-mail" gibi bazı
protokol kurallarını içerir ve bu işlemlere genel olarak "navigate" de
denir. Bu isteği alan http servisi de, istediğimiz işlemi yapar ve cevabı
bize gönderir. Biz de gelen cevabı webistemci programımızda görürüz. Eğer
istek gerçekleştirilemiyorsa bir hata mesajı ile karşılaşırız. Son safhada
ise, http servisine yaptığımız bağlantı kesilir.
Web Listeleyicileri, "navigate" işlemini HTML (Hyper Text Markup Language)
denen bir programlama dili yorumlayıcısı kullanarak yaparlar. HTML, ana
hatları SGML (Standard Generalized Markup Language) ile belirlenmiş bir
döküman formatlama dilidir. Bu dil, daha çok, yazılı bir dökümanı
formatlamak ve bir objeden başka bir objeye linkler sağlamak ile ilgili
komutlar içerir. HTML, HTTP ve ilgili diğer protokolleri kullanabilmek için
renkli ve güzel kullanıcı arayüzleri hazırlamamızı olanaklı kılar. En son
standart, HTML 3.2 'dir (1997 başı). HTML ve Web'in gelişimi ve standartlar
ile ilgili her türlü bilgi WWW Consortium, http://www.w3.org/pub/WWW
adresinden alınabilir. Ayrıca, CSS'nin HTML'yi kısaca tanıtan bölümüne gidip
dil hakkında daha ayrıntılı bilgiler bulabilirsiniz.
Son yıllarda, HTML içinde, salt döküman formatlama dışında işler yapan CGI,
Java, JavaScript gibi unsurlar da kullanılmaktadır. Ayrıca, 2.0'dan sonraki
sürümlerde, tablo kullanımı, doldurulabilir form kullanımı, frame vb gibi
pek çok yenilik göze çarpmaktadır.

3. URL nedir?
URL (Unform Resource Locators), Web Browser'lar içinden bir web servisine ya
da diğer bazı internet servislerine yönlendirme yapılabilmesini sağlayan bir
komut formatıdır. URL'ler bir bakıma, internet üzerinde erişebileceğimiz
servisleri belirtmek, tanımlamak için kullandığımız adreslerdir. Web Browser
içinden 'Open URL' ya da 'Open Location' şeklinde bir seçenek üzerinden
uygun URL satırları verilerek, Web, FTP, news, gopher, wais, telnet erişimi
yapılabilir. unix için lynx kullanarak, bu URL'ler bir parametre gibi
verilir (lynx <URL satırı>) ya da ilk sayfadan GO seçilir. URL satırlarının
genel formatı :
<servis>://<adres>[:port_numarası]/<dizin>/dosya_adı
şeklindedir. <servis> yerine web için http; gopher için gopher; wais için
wais; haber grupları için news; telnet için telnet yazılmalıdır. Aşağıda
bazı örnek kullanımlar gösterilmiştir.
Web Erişimi : http://www.tubitak.gov.tr/form/index.html ;
http://www.metu.edu.tr/METU/CC/OL/atlas.html http://www.itu.edu.tr
http://www.itu.edu.tr/FAC/AER/AER/AER.HTML
Gopher : gopher://gopher.itu.edu.tr:70/11/inet-turkey ;
gopher://gopher.bilkent.edu.tr
News : news:comps.os.linux
FTP : ftp://ftp.metu.edu.tr/pub/mirrors/cica/winsock (anonymous FTP) ;
ftp://akgul:xxx@info.bilkent.edu.tr (xxx yerine sifre gelmeli) (ftp için,
file://... şeklinde bir kullanım da mümkün).
Netscape Navigator, msie gibi bazı programlar, web adreslerini, http:// ön
eki yazmadan da kabul etmektedirler.
URL satırlarına dikkat edilirse, http, gopher, news ve ftp şeklinde tanıtıcı
kelimeler URL satırlarının başına gelmektedir. Bunlar, bağlanılacak servise
yapılacak bağlantı türünü (ftp, telnet, web gibi) belirtir. //'dan sonra
gelen ise, bağlanılacak makina adı ve istediğimiz bilginin dizin/dosya adı
bilgisidir.
Web erişiminde, browser tarafından görüntülenen hiper ortam dosyalarının
uzantısı .html ya da htm'dir. Eğer browser tarafından listelenecek html
döküman ismi verilmezse, o web servis sağlayıcısına ait ilk giriş sayfası
gelir. Buradan uygun linkler takip edilerek istenilen bilgilere kolayca
ulaşılabilir. gopher erişiminde de eğer sadece gopher servis sağlayıcısının
adresi verilmişse karşımıza o servisin Ana Gopher Menüsü çıkacaktır.

4. Web ile bu kadar farklı veri yapısı nasıl bir arada kullanılabilir?
Web sistemlerine erişimi sağlayan programlar (Web Listeleyicisi, Browser)
artık çoğunlukla grafik tabanlıdır (GUI) ve çoklu hiper ortamı oluşturan
bileşenler (linkler) üzerine gelip fare ile bir kere tıklatma ile ilgili
veriler ekranda görüntülenir. Hiper dökümanlar bazı anahtar kelimeler ya da
cümleler ile birbirlerine bağlıdır. Ekrana gelen bir döküman içinde başka
dökümanlara, ya da internet üzerindeki başka bilgisayarlardaki dökümanlara
linkler varsa bu kısımlar normal yazıya göre daha farklı renkte, tarzda
görünür. Bu alanlara fare ile tıklamak ilgili bilgiyi ekrana listelemek için
yeterlidir. Gelen bilgi üzerinde de başka verilere/dökümanlara linkler
olabilir. Hiper dökuman olarak hazırlanan dosyaların uzantısı ".htm" ya
da ".html" dir.
Burada önemli nokta, kullanıcı, her bir verinin/dökümanın tam olarak nerede
olduğunu bilmek zorunda değildir. Yukarıda anlatıldığı gibi, dökümanlara
linkler olabileceği gibi resimlere, hareketli görüntülere (film), ses
dosyalarına, resimlere de linkler olabilir. Önemli diğer bir nokta da, link
olunan döküman aynı merkezde olmayabilir, aksine dünyanın diğer ucunda
internete bağlı başka bir bilgisayarda da olabilir. Web Listeleyicileri
bilgilerin e-mail ile başka kullanıcılara aktarılmasına olanak ta tanırlar.
Web Sistemlerinin en önemli işlevlerinden birisi de, FTP, News, Gopher gibi
diğer bazı servislere doğrudan erişim sağlamalarıdır. Söz gelimi, News
kulanımı, artık Web Listeleyicilerinin önemli bir kısmı olmuş ve programla
tam entegre hale gelmişlerdir.

5. Web Sayfası nedir?
Web istemcisinin (Netscape, lynx, msie gibi), bir Web Servisine bağlandıktan
sonra tek seferde transfer ettiği kompozit tüm verilerden oluşan html
sayfasıdır.. Bu sayfadaki bilgiler kompozittir, çünkü hem grafik/resim
bilgileri, hem normal text, hem ses, hem başka merkezlere ve başka
dökümanlara linkler olabilir. Bu, o web servisinin bağlandığımızda gelen ilk
sayfası ise, "home page" olarak da adlandırılır. home page'ler için dosya
adı genellikle "default.html" ya da "index.html" olmaktadır. Aşağıdaki
şekilde, Bir web sitesi ve içindeki hiyerarşik hiperlink mimarisi
görülmektedir. Burada, hiperlinkli her bir döküman, yukarıda tanımını
yaptığımız veri yapılarından herhangi birisi olabilmektedir.


6. Web servislerine nasıl erişilir? Popüler Web Listeleyici programlar
hangileridir?
Web servislerine "Web Browser" (Web Listeleyicisi) adı verilen kullanıcı ara
birim programları ile erişilir. 1994'ün sonlarıda en popüler ve yaygın
kullanımı olan Web Browser Mosaic idi. Bu yüzden Web denildiğinde Mosaic
akla gelirdi. Mosaic, NCSA'da (National Center for Supercomputing
Applications) geliştirilen bir Web Browser'dir ve hala kullanılmaktadır.
Mosaic'i pek çok ortamda bulmak mümkündür(windows/unix/mac/). Mosaic
programını geliştiren kişiler daha sonra NCSA'dan ayrılıp aynı işi yapan
daha güçlü ve kullanımı iyi ticari bir yazilım geliştirmeye başladılar. Bu
programın adı Netscape Navigator. Netscape'in ilk sürümü (1.0) 1994
sonlarında çıktı. Netscape'in dışında NCSA'dan lisanslı 4 Mosaic türevi
vardır. Yarica Einet'in geliştirdiği Mac ve Windows ortamı için MacWeb,
WinWeb, Windows altında çalışan Cello, X11 altında çalışan, Chimera, VIOLA,
Midas, Unix ve VMS vt100 altında ve DOS'da calışan Lynx, VM'lerde Albert
gibi yazılımlar vardır. W30'un geliştirdiği arena daha gelişkin bir browser
olmayı hedeflemektedir.
Netscape, şu an için, pek çok platformda desteklenen
(win3.1/win95/nt,unix,mac,linux) ve en yaygın kullanılan Web
Listeleyicisidir. 2.x ve 3.x sürümleri Normal ve Gold olmak üzere iki türlü
çıkar. Gold sürümlerinde bir Web Editör (HTML ile Web sayfası hazırlamak
için) vardır. 1997 Ekim sonu itibarıyla son sürümü 4.03 tür..
Java/JavaScript, HTML 3.2 ve 4.0, tablolar, frame-ler, animated gifs vb gibi
pek çok modern özellikler içerir. Bu yeni 4.0 sürümünde, Netscape Composer
(html editörü), Netscape Messenger (e-posta programı), Netscape Collabra
(News Programı), ve Netscape Conference ile Navigator Communicator
(Navigator) birlikte gelmektedir. Özellikle e-posta modülü bir hayli
iyileştirilmiş. Modüllerin birbiriyle olan entegrasyonu da iyi. Netscape
Communicator paketi ile ücretsiz dağıtılan bir başka ürün de Netcaster.
Netcaseter'in yaptığı, istediğiniz içerikteki haberleri sizin adınıza
internetteki haber sitelerinden belli aralıklarla alıp bilgisayarınıza
getirmek, bunları organize etmek ve size sunmak. Son 4.0 sürümünün,
Netscape, public domain/shareware bir yazılımdır. Kişisel kullanımlarda
ücretsizdir. Ticari kullanımı lisans ücretine tabidir.
http://home.netscape.com 'dan hem en yeni sürümü, hem de genel kullanım ile
ilgili daha ayrıntılı bilgi alınabilir.
Yeni nesil web listeleyicilerinin (Netscape ve MSIE) sundukları önemli bir
özellik te, haber amaçlı değişik sitelerdeki bilgileri otomatik olarak
bilgisayarımıza yükleyen ve "Push" teknolojisi adı verilen ilave
bileşenlerle donanmış olmalarıdır. Bu bileşen Netscape için Netcaster; MSIE
için ise "Active Channel" adını almaktadır.
1995'in ortalarında, Microsoft, Mosaic tabanlı bir Web Listeleyicisi
çıkardı : Microsoft Internet Explorer. Ilk çıkan sürüm, msie 2.0, ortalama
bir mosaic taklidi web listeleyicisini geçemedi. 1996 Ağustos'ta çıkan 3.0
sürümü, Netscape ile karşılaştırılabilecek kadar iyi özellikler
içermektedir. 3.0 sürümü ile, Microsoft, ActiveX teknolojisini de
tanıtmıştır. Program, windows95/nt ve Macintosh ortamlarında çalışmaktadır.
Kullanım ücretsizdir. (Freeware). 1997 Eylül sonunda ise, Microsoft MSIE'nin
yeni 4.0 sürümünü çıkardı. Bu sürümün en dikkat çeken tarafı, windows95/nt
masa üstü ile entegre olması. Böylece, sanki bir dosya yöneticisi ile
diskinizde dolaşıyor gibi internet'te de dolaşabiliyorsunuz. Ayrıca, bu
sürümle birlikte, Netcaster'a benzer işler yapan bir push teknolojisi
olan "Active Channels" da geliyor. MSIE 4.0, şu an win'95/nt altinda
çalışıyor. Mac PowerPC sürümünün de çıkacağı söyleniyor. Başka platformlar
için (unix, os/2 vb) bu ürünün bir sürümü yok. Msie hakkında daha geniş
bilgi, http://www.microsoft.com 'dan ilgili linkler takip edilerek
alınabilir.
Netscape ve Microsoft'un Web piyasasına hakim olma savaşı tüm hızıyla
sürmekte. Bu, 1980 ve 90'lı yıllardaki işletim sistemleri savaşına benzese
de, aralarında çok önemli ve enteresan bir fark var: Tüm Listeleyiciler
(Browser) ve Web Servisleri, kim geliştirirse geliştirsin, Internet protokol
ve standartları kullanılarak yapılıyor. Yani, platform ortak ve ortaya çıkan
farklı ürünler -ister istemez- birbirlerine, büyük oranda, uyumlu. Öte
yandan, Netscape, Temmuz 1997'de, "Aurora" isminde bir ürün geliştirdiğini
duyurdu. Bu ürünün, Browser ile desktop arasindaki entegrasyonu sağlayacağı
söyleniyor.
Değişik platformlar için web bazı web listeleyicileri şunlardır :
• Amiga
o Lynx Browser : http://www.fhi-berlin.mpg.de/amiga/alynx.html
o NCSA Mosaic : http://www.omnipresence.com/amosaic/2.0
• Macintosh
o Netscape :http://www.netscape.com
o Microsoft Internet Explorer : http://www.microsoft.com
o NCSA Mosaic: ftp.ncsa.uiuc.edu/Mac/Mosaic
• MS-DOS
o DosLynx : ftp://ftp2.cc.ukans.edu/pub/WWW/DosLynx/
• MS-Windows 3.1/95/NT
o Netscape :http://www.netscape.com
o Microsoft Internet Explorer : http://www.microsoft.com
o NCSA Mosaic: ftp.ncsa.uiuc.edu/PC/Windows/Mosaic
o Opera : http://tucows.raksnet.com.tr/tucows/window95.html (ana
menüden Web Browsers'ı seçin)
o Ariadna : http://tucows.raksnet.com.tr/tucows/window95.html (ana
menüden Web Browsers'ı seçin)
• OS/2
o Netscape :http://www.netscape.com
o OS/2 Warp için (3.0 ve sonrası) kendi browser'ı geliyor.
o IBM OS/2 Web Explorer : ftp://ftp01.ny.us.ibm.net/pub/WebExplorer/
• UNIX
o Lynx : http://www.w3.org/hypertext/WWW/Lynx/status.html
o Netscape : http://www.netscape.com

7. Web üzerinde ne tip bilgilere ulaşabilirim?
Teorik olarak herşeye!!!. Web, Internet üzerinde bilgilerin sunulduğu en
büyük ortamdır ve biryerlerde, bir makinada, sizin aradığınız konu ile
ilgili birşeyler de muhtemelen vardır. Insanların internet kullanma oranları
arttıkça ulaşabileceğimiz bilgiler de artacak ve çeşitlenecektir.

8. Web ile erişilebilecek bilgilerin yeraldığı bir katalog var mı?
Web üzerinde çalışan arama/sorgulama mekanizmaları ile istediğiniz bilgilere
kolayca ulaşmanız olası. Bunun dışında, Web üzerindeki bilgilerin konulara
göre bölündüğü ve sıkça güncellenen bir kütüphane servisi var : Web Virtual
Library (http://www.w3.org/hypertext/DataSources/bySubject/Overview.html).
Burada, kütüphane kataloğu tarar gibi, konu başlıkları üzerinden giderek
ilgili linklere ulaşabilirsiniz. Bu servis, W3 Consortium
(http://www.w3.org) tarafından düzenlenmektedir. Bu, web üzerindeki tek
katalog değil. Diğerlerinin kısa bir listesi, bazı başlangıç noktalarının
tanıtıldığı, "Internet Üzerinde Sorgulama (7. Bölüm)" kısmında bulunabilir.

9. Web üzerindeki "yeni eklenmiş" linkleri/bilgileri görebilir miyim?
comp.infosystems.www.announce Usenet haber grubunda, Web üzerindeki yeni
bilgi kaynakları ve sitelerinin duyuruları yapılmaktadır. Buradan öğrenmek
mümkün. Ayrıca, comp.internet.net-happenings haber grubu da, internet ile
ilgili genel duyuruların yapıldığı bir ortamdır. Doğrudan Web
Listeleyicilerindeki menü sisteminden "What is New" (Netscape için) ve "What
is New with the NCSA Mosaic" (Mosaic için) gibi yerlerden de birtakım "yeni
kaynaklara" ulaşmak mümkün.
Ayrıca, http://newtoo.manifest.com (What's new too!) servisini kullanarak,
yeni eklenen linkler ile ilgili bazı bilgiler bulabilirsiniz.
http://www.news.com (News Com) da, ilginç ve yeni siteler bulabileceğiniz
bir yer.

10. Bir Web sayfasına bağlandığımda bilgisayarıma virüs geçebilir mi?
Hayır, hiç bir şekilde bir web sayfasına bağlandığınızda makinanıza virüs
geçemez. Ancak, web ile aldığınız programları alır almaz çalıştırırsanız,
(özellikle güvenemediğiniz sitelerden aldığınız programlar) eğer o program
virüslü ise, makinanız virüs kapabilir. Bu yüzden, güvenemediğiniz
yerlerden, "exe(cutible)" dosyaları (programlar) web ile alırken dikkatli
olmak lazım; hemen çalıştırmayın.
web ile dökümanları, resimleri vb listelemenin tehlikesi yoktur.

11. Web ile Gopher ve WAIS arasında ne gibi farklar vardır?
He üçü de, bir servisten aldığı bilgileri, kullanıcıya sunan sistemlerdir.
Bu sistemler, verileri işleyişlerindeki farklılıklar ile birbirlerinden
ayrılırlar. Daha sonra görüleceği gibi, Gopher sistemlerinde karşılaştığımız
veriler bir menü sistemi, bir döküman, bir indeks dosyası, ya da bir telnet
uygulamasıdır. WAIS'te, herşey bir indekstir ve seçilen her indeks için bize
bir döküman gelir. Web ise, herşey, hiperlink'tir ve bu linkler üzerinde
tarama yapılabilir. Bu haliyle Web, gopher ve wais'i kapsar. Söz gelimi, bir
gopher menüsü, web için, bazı adreslere linkler bulunduran sıradan bir liste
gibidir. Web, bütün bunların ötesinde, her türlü veri grubuna linkler
oluşturabilir ve çok daha fazla fonksiyoneldir. Gelişmeye daha açıktır.
Gopher ve wais sistemleri, yavaş yavaş yerlerini web sitemlerine ve bunların
üzerinde çalışan arama sistemlerine (web search engines) bırakmaktadır.

12. Web üzerinden nasıl FTP yaparım?
URL satırını uygun vererek hem anonymous ftp hem de normal FTP yapmak
mümkün. Böyle bir URL satırının genel formatı :
ftp://user:pw@adress:port_no/<directory_bilgisi>
şeklindedir. port_no verilmezse 21 olarak alınır (FTP port). user:pw
verilmezse, bu, anonymous ftp demektir. Aşağıdakiler örnek URL'lerdir.
ftp://oak.oakland.edu ftp://gokcol:****@sariyer.cc.itu.edu.tr/win95/xxx
(**** yerine şifre gelmeli)
Eğer Web Listeleyicileri üzerinden FTP yapma imkanınız varsa, bunu normal
FTP'ye tercih edin. Web ara birimli FTP'lerde, bağlandığımız bilgisayardaki
dizin ve dosya bilgileri standart gopher menüleri şeklinde gelir.
Çoğunlukla, mouse hareketleri ile dosya aktarımı/dizin değiştirme gibi temel
komutlar icra edilir. Kullanımı çok kolaydır.

13. Web üzerinden Usenet haberlerini nasıl okuyabilirim?
usenet haberlerine web üzerinden (news:news-servisi-adı/grup-adı) şeklindeki
bir URL formatı ile erişilebilir. Bunun yanında, news okuma sistemleri,
Netscape ve Msie gibi listeleyicilerin ayrılmaz parçaları olmuşlardır. Söz
gelimi, Netscape için, Window menüsünden, "Netscape News" seçilerek news
okunabilir. Tabii, önce gerekli konfigürasyonların yapılması gerekir.

14. Listelediğim bir Web Sayfasının HTML kodunu görebilir miyim?
Evet, görebilirsiniz. Netscape için, View menüsünden "View Document Source"
seçilerek görüntülenen sayfanın HTML hali listelenebilir. Netscape için,
eğer bir editör (html editör ya da bir metin (ascii) editörü)
tanımlamışsanız, aynı menüden "Edit Document Source" seçilerek sayfanın HTML
hali bir editöre getirilebilir. Bu, kendi sayfalarınızı oluşturmada size
birhayli yardımcı olabilir. yoldur. Benzer seçenekler msie için de vardır.

15. Helper Applications ve Plug-In'ler
Web Listeleyicileri, aldıkları bir bilgiyi ekrana göndermeye çalışır. Eğer
bu bilgi normal düz yazı ise, bunu ekranda yazı olarak görürüz. Eğer
istenirse, belirli türden dosyalar web üzerinden alındıktan hemen
sonra "ekrana listelemek yerine" başka şeyler de yaptırılabilir. Söz gelimi,
uzantısı .DVI olan bir derlenmiş TeX dosyasını aldıktan sonra bir dvi viewer
devreye girip bu dosyayı görüntüleyebilir. Ya da, uzantısı .TIFF olan bir
grafik dosyasını, değişik bir ses dosyasını vb üzerine mouse ile TIK-layıp
aldığımızda bunlarla ilgili yerel diskimizdeki bazı programların çalışmasını
isteyebiliriz. Bu tip DIŞ PROGRAMLAR, "helper applications" (yardımcı
uygulamalar) olarak adlandırılırlar.
Web ortamının aslında çok değişik kompozit verilerden oluştuğunu
söylemiştik. İlk zamanlarda bu, yazı, standart ses dosyası (wav) ve resim
dosyası (gif) iken, daha sonra bunlara daha farklı tipte veriler katıldılar:
Video formatları (.mov, .mpeg, .avi), değişik resim formatları (.jpeg, .png
vb.), ses formatları (.mid, .au) diğer bazı formatlar (Live3D, Shockwave,
RealAudio) gibi.. Farklı formatlardaki verilerin kullanımı yaygınlaştıkça,
yardımcı uygulamalar yerine, doğrudan Web Listeleyici programlara
eklenebilen bir mekanizma çıktı ortaya : Plug-In. Söz gelimi, MIDI
formatındaki müzik dosyaları içeren bir arşive girdiğinizde, eğer MIDI-
PlugIn'iniz yüklü ise, anında bu tip dosyaları çalabilirsiniz. Ya da, Quick
Time (.mov) film dosyalarının olduğu bir siteye bağlandığınızda, eğer Quick
Time Plug-In yuklemişseniz, gene, Web ortamınızı terketmeden (çoğunlukla
dosyayı almaya başladığınız andan itibaren) seyredebilirsiniz.
Plug-In ler ile çalıştırılan uygulamalar, sanki Web Sisteminin bir parçası
imiş gibi davranmaktadır (MIDI Plug-In de, web listeleyicinizin bir
köşesinde bir kontrol panelinin çıkması gibi).
Netscape ve Microsoft Internet Explorer, Plug-In teknolojisini
desteklemektedir. Eğer kullandığınız listeleyici (browser), sizde yüklü
olmayan bir "Plug-In" kullanan bir uygulama ile karşılaşırsa, otomatik
olarak ilgili "Plug-In" dosyalarını alabilir ve sisteminize yükleyebilir.

16. Bookmark nedir?
Web üzerinden sıkça bağlandığımız servislere ait URL satırlarını
saklamamımızı, böylece tek seferde o uzun URL satırını yazmadan ilgili
servise erişmemizi olanaklı kılan bir özelliktir ve tüm Web Browser'larda
bulunur. Browser'lardaki "Add Bookmark" benzeri bir seçenek kullanıldığında
o an bulunduğumuz noktaya ait URL satırı bir "Bookmark" olarak kaydedilir.
Bookmark, genellikle, kullandığımız Web Browser menüleri arasında ayrı bir
menü olarak görünüz ve her eklediğimiz URL, ilgili menüye ilave 1 satır
ekler. Bookmark'ları harici (bir yere bağlğ değilken) olarak ta oluşturmak
mümkündür. Bookmark, çok yararlı bir mekanizmadır. Mutlaka kullanmaya
çalışmalıyız. msie 'de, Bookmark yerine "Favorites" (Favori Linkler?)
kullanılmaktadır. Kullanımı "Bookmark" ile aynıdır.

17. Bir dosyayı ekrana listelemek yerine yerel diskime saklamak istiyorum.
Ne yapmalıyım?
Web'de gezinirken karşılaştığımız bağlantıların (link) bazıları birtakım
programlara, ya da dökümanlara olabilir. Normal şartlar altında, bir
bağlantı (link) fare ile seçildiğinde, ilgili linkten gelen bilgiler
öncelikle web listeleyicinizin ekranına gelmeye çalışır. Söz gelimi, .GIF
uzantılı bir resim dosyasına bağlantı (link) varsa ve biz bu bağlantıyı
belirten yolu seçmişsek (üzerine gelip fare ile tıklayarak) normal olarak
browser o resimi ekrana görüntülemeye ve eğer tanımlanmışsa, bir yardımcı
uygulama ya da plug-in kullanmaya çalışır. Bu dosyayı diske saklamak için,
Netscape ve msie kullanıyorsak, üzerine gelip klavyedeki SHIFT tuşuna basılı
durumda iken SOL fare tuşunu tıklatırsak ilgili döküman diske saklanacaktır.
Mosaic'te 'Load to Local Disk' şeklinde bir seçenek te bulunmaktadır. Bu
seçilerek tüm transferlerin diske olması da sağlanabilir. Bu kurallar, hem
FTP hem de HTTP için geçerlidir.

18. Web Sayfalarındaki resimleri kendi bilgisayarıma nasıl alırım?
Eğer Netscape ya da msie kullanıyorsanız, saklamak istediğiniz resmin
üzerine gelip farenin sağ tuşuna basarsanız, karşınıza bir pop-up menü
sistemi çıkacaktır. Buradan "Save Image As" (netscape için) seçerek ilgili
resmi kendi makinanıza (yerel diskinize) saklarsınız.
Mosaic, "Load to Local Disk" şeklinde bir seçenek sunmaktadır. Bu seçenek
aktif hale getirilirse, sayfa yeniden listelendiğinde (reload) mosaic bize
resimler için dosya adı soracaktır (diskimize saklamak için).

19. Bağlandığım bir sayfayı herşeyi ile kaydedip, daha sonra buraya
bağlanmadan kaydettiğim sayfayı listeleyebilir miyim? (Off-Line Browsing).
Bu mümkün. Bir sayfayı, daha sonra aynen listelemek için, sayfadaki tüm
hiperlink objeleri (resim/ses vb) kaydetmeli ve her objenin link bilgisini,
objeleri sakladığınız kendi makinanızdaki dizin bilgileri ile
değiştirmelisiniz (yerel kopya/local copy). Ayrıca, sayfayı HTML formatında
kaydetmelisiniz. Normal olarak her web listeleyicisi, yüklenen sayfanın HTML
olarak yerel diske kaydedilmesine olanak tanır. Ancak, bu yöntem döküman
içindeki resimcik ve diğer benzeri objeleri kaydetmeyecektir.
Bütün bunları el ile tek tek yapmak çok zahmetli. Bağlandığınız sayfaların
yerel kopyalarını çıkaran yardımcı araçlar var. Netscape için, eğer Gold
sürümünü kullanıyorsanız, sayfa yüklendikten sonra "Edit" tuşuna basarsanız,
ilgili sayfa "Netscape Editör" ortamına gelir ve tüm linkler otomatik
değişerek sayfayı ve bileşenlerini (tüm objeleri) diskinize
saklayabilirsiniz. Daha sonraki bir zamanda, File menüsünden "Open File" ile
ilgili HTML dosyasını çağırabilirsiniz. (Netscape Navigator Gold 3.01
sürümü, "frame" içeren sayfaları editör ortamına getiremiyor). Ayrıca, yine
Netscape için, "Netscape Power Pack 2.0"
(http://home.netscape.com/comprod/powerpack.html ) paketi içinde yer alan
Netscape SmartMarks daha esnek bir yapı içinde dökümanların yerel
kopyalarını çıkarmanızı sağlamaktadır.
Netscape 4.x kullanıyorsanız, sayfa yüklemesi bittikten sonra, "File"
menüsünden Edit Page (ya da bir frame içindeyseniz "Edit Frame") seçilerek
ilgili sayfayı 3.x'e benzer şekilde bir editör ortamına getirebilir,
sonrasında da diskinize saklayabilirsiniz.
Web listeleyicileri, ziyaret edilen sitelerle ilgili aldıkları her
şeyi "Cache" adı verilen bir geçici disk alanında tutarlar. Bu alanları
analiz edip ziyaret ettiğiniz sayfaları tekrar alan bazı programlar mevcut.
Bunların en meşhurlarından birisi UnMozify. Programın hem Netscape hem de
MSIE için sürümleri var ve Win'95/NT altında çalışıyor. Raksnet Tucows
(http://tucows.raksnet.com.tr/tucows) yansısından alabilirsiniz.
Bunların dışında, bir web sayfasını "herşeyiyle" alıp diskinize saklayan 3.
parti programlar da var. Tucows arşivinde, Web Browsers ile ilgili
kısımlarda birkaç tane bulabilirsiniz. Win'95/NT için Web Downloader
isimindeki programı http://www.saransk.sitek.net/pages/arny adresinden
alabilirsiniz. Program bedava (freeware).

20. Bağlandığım bir sayfanın içeriğinin değişip değişmediğini nasıl
anlayabilirim?
Herhangi bir anda, Web Listeleyicinizin "Reload" (Netscape için) tuşuna
basarsanız, bağlandığınız sayfa en son haliyle yeniden listelenecektir.
Günümüzde kullanılan web listeleyicileri, en son eriştikleri sayfalara ait
bilgileri "cache" sistemi içinde sabit diskimizde bir süre saklamaktadırlar.
Bu yüzden, bir siteye bağlandığımızda, belli bir sayfayı listelemişsek, o
sayfaya her gidişimizde aynı içerik gelir. Reload ile, sayfanın o anda
değişip değişmediğini saptayabiliriz.
Eğer amacınız siz bağlı olmasanız bile, belli bir sayfanın değişip
değişmediği hakkında bilgi almaksa, bu işi yapan bir e-posta servisi var:
URL Minder : <http://www.netmind.com/URL-minder/URL-minder.html URL Minder
servisi, sizin istediğiniz sayfa (sayfalar?) değiştiğinde bunu size e-posta
ile haber veren bir robot program. İlgili adresten kullanım ile ilgili
gerekli bilgileri alabilirsiniz.
Öte yandan, eğer Netscape 4.x kullanıyorsanız, "Bookmark" olarak
kaydettiğiniz tüm web sayfalarının son ziyaretinizden bu yana değişip
değişmediğini anlayabilirsiniz. Bunun için, "Bookmark" editöründe
iken "View" menüsünden "Update Bookmarks" ı seçmelisiniz.

21. Web ile aradığım bir bilgiye en kolay nasıl ulaşırım? Popüler
Arama/Sorgulama Sistemleri Nelerdir?
Internet üzerindeki kaynakları sorgulamak ve aradığımız bilgilere ulaşmak
için kullandığımız Web üzerindeki tarama mekanizmaları ile ilgili ayrıntılı
bilgiler 7. Bölüm'de (Internet Üzerinde (Bilgi, Dosya, Adres, Kişi Adı vb)
Sorgulama Mekanizmaları ) verilmiştir.

22. Web kullanarak kişi, adres, e-posta adresi, web adresi, telefon numarası
vb sorgulama: Internet White Pages
Sorgulama Servisleri, çoğunlukla, ismini bildiğiniz bir kişinin (kayıtlıysa)
e-posta, web adreslerini; bazen telefon numarası ve posta adreslerini
bulmanızı sağlayacak ek servisler ve bu işi yapan özel Sorgulama
servislerine linkler de sunmaktadırlar. Bunlar, genellikle, "Internet White
Pages" olarak adlandırılır. Konu hakkında daha ayrıntılı bilgi, 7. Bölüm'de
(Internet Üzerinde (Bilgi, Dosya, Adres, Kişi Adı vb) Sorgulama
Mekanizmaları ) verilmiştir.

23. Web kullanarak dosya/bilgisayar programı arama ve alma : Önemli Public
Domain Dosya Merkezleri ve Sorgulama Servisleri
Dosya servisleri, geleneksel olarak, FTP siteleri olarak adlandırılır ve
buralara FTP ile bağlanılarak programlar alınırdı. Aradığımız bir dosyayı
bulmak içinse Archie kullanırdık. Hala, FTP erişimi ile dosya servisi sunan
pek çok site var. Web sistemlerinin gelişmesi ile, dosya servisleri de yavaş
yavaş FTP platformundan Web platformuna doğru kaymaktadırlar. Çok değişik
konularda binlerce programın/dosyanın olduğu pek çok site var. Bu konuda
ayrıntılı bilgi 7. Bölüm'de (Internet Üzerinde (Bilgi, Dosya, Adres, Kişi
Adı vb) Sorgulama Mekanizmaları ) verilmiştir.

24. Netscape konfigürasyonunu nasıl ayarlayabilirim?
Bu bölümde, Netscape Navigator Gold 2.x ve 3.x ve 4.x için konfigürasyon
seçenekleri hakkında bazı bilgiler verilmiştir. Yeni çıkan 4.0 için
konfigürasyon bilgileri aynı olmakla birlikte yeni ve veriliş şekilleri
değişiktir. 4.0 sürümü için bu bilgilere Edit Menüsü altında "Preferences"
seçilerek ulaşılabilir. Microsoft Internet Explorer için de benzer bilgiler
birsonraki sürümle birlikte verilecek. Eğer doğrudan Netscape 4.x
konfigürasyon seçeneklerine ulaşmak istiyorsanız buraya tıklayın.
Netscape 2.x ve 3.x için Konfigürasyon Seçenekleri
Netscape'in bu sürümlerine ait konfigürasyon seçenekleri ana menü
sistemindeki "Options" seçeneğinde listelenmiş. Options altında asağıdaki
kısımlar vardır:
• General Preferences : Browser ile ilgili genel tanımlamalar,
seçenekler
• Editor Preferences (Gold Sürümünde) : Editör ile ilgili parametreler
• Mail and News Preferences : e-posta ve news arayüzü parametreleri
• Network Preferences : Doğrudan ağ ile olan haberleşme ile ilgili
parametreler
• Security Preferences : Güvenlik parametreleri
General Preferences :

Appearance : Toolbars kısmında, Netscape yardımcı ikon sisteminin nasıl
olması gerektiği veriliyor (Sadece Ikon, Sadece Yazı, Yazı ve İkon birlikte
(default)) Startup kısmında, Netscape ilk çalıştırıldığında hangi sayfanın
geleceği, Browser, Mail ve News Sistemlerinden hangilerinin yükleneceği
veriliyor.Link Styles kısmında ise, bir yere link belirten yazıların altı
çizili gösterilip gösterilmeyeceği ve ziyaret edilen linklere ait bilgilerin
ne kadar zaman sonra kaybolması gerektiği veriliyor. Yukarıdaki resimde,
bazı örnek tanımlamalar gösterilmiştir.
Fonts : Browser ve diğer uygulamalarda, yazıların fontu ve punto olarak
büyüklüğü burada tanımlanır.
Colors : Burada, Browser ile görüntülenen bilgilerin farklı reklerde ekrana
gelmesi sağlanabilir. (Ziyaret edilen linkler farklı renkte, yazılar farklı
renkte vb gibi)
Images : Burada, listelenen sayfalardaki resimlerin aktarım sırasında
geldikçe görüntülenmesi sağlanabilir.
Apps : Telnet, tn3270, view için program adları ve geçici directory
bilgileri verilir. Böylece, URL satırında telnet ve tn3270 de
kullanılabilir.
Helpers: Burada, bazı özel dosya tipleri için aktarımın nereye olacağı
(ekrana / dosyaya) ve eğer ekrana aktarım olacaksa hangi yardımcı programın
kullanilacağı verilir. Bunlar yapılırken, dosyanın uzantısına göre türü
belirlenir ve Netscape size 4 seçenek sunar (Action): 1) ilgili dosyayi
ekrana görüntüle (View in Browser) 2) ilgili dosyayı doğrudan diske al (Save
to Disk) 3) Ne yapılacağını kullanıciya sor (Prompt User) 4) ilgili dosya
alındıktan sonra bir uygulama çalıştır. (Launch Application).
Netscape, TXT ve GIF dosyalarını ekrana (alınıyorken aynı anda)
listeleyebilir. Bu durumda, .TXT ve .GIF uzantılar için 1 (View in Browser)
seçilebilir. Ya da, bir ses dosyası alındıktan sonra bunu çalan bir program
çağırmak isteyebiliriz. Bu durumda Launch Application seçilip ilgili program
adı girilmeli.
Language: Netscape tarafından, browsing sırasında bazı dillere ait özel
karakterlerin görüntülenmesini buradan sağlayabilirsiniz.
Mail and News Preferences :

Appearance : Burada, Netscape Mail kullanımında, mesajların görüntüleneceği
fontlar seçilebilir. Eğer istenirse, Netscape Mail yerine başka bir mail
programı da Netscape içinden çağırılabilir.
Composition : Gönderilen mailler ile ilgili bazı standartlar (8 bit ya da
mime formatında gönderim) seçilebilir. Ayrıca gönderilen e,posta ve
news'ların (istenirse) bir kopyasının tutulacağı dizin/dosya bilgileri de
burada verilir.
Servers : Burada, SMTP Server kısmına, maillerinizi dağıtan mail servis
makinasının adresi; POP3 Server kısmına, maillerinizi Netscape Mail ile
okuyacağınız POP3 servisinin adresi yazılır. Ayrıca, POP3 servisindeki
kullanıcı adınız da burada verilir. Burada ayrıca, mail-lerin saklanacağı
dizin adı, POP3 ile aktarılabilecek mesajlar için bir üst sınır (Maximum
message size), POP3 ile e-posta-lar kendi yerel makinanıza alındıktan sonra,
pop3 servisinden maillerin kopyalarının silinip silinmeyeceği ve hangi
aralıkta (on-line iken) POP3 ile gelen yeni e-posta kontrolünün yapılacağı
verilir.
News kısmında, Netscape news kullanarak news okumayı planladığınız ANA news
servisinin adresi, grup bilgilerinin tutulacağı dizin bilgisi ve tek seferde
bir gruba ait en fazla kaç tane iletinin listeleneceği verilir. Netscape
News, bir gruba ait iletilerden, sizin burada girdiğiniz sayı kadarını
(tarih sırasına göre en yenilerini) gösterir.
Yukarıdaki resimde "Servers" ile ilgili bazı örnek tanımlamalar
gösterilmiştir.
Identity : Bu kısımda sizinle ilgili kişisel bilgileri (Isim, e-mail adresi,
Organizasyon Adı (News için) ve Mail için imza dosyası adı bilgileri
verilir.
Organization: Bu kısımda, POP3 şifrenizin her seferinde girilip
girilmeyeceği, benzer konulu news ve e-posta mesajlarının ağaç yapısı
altında topluca (threat) gösterilip gösterilmeyeceği ile ilgili bilgiler
girilir.
Network Preferences :

Cache : Burada Memory Cache ve Disk Cache bilgileri (kilobyte cinsinden)
girilir. Netscape ile ziyaret ettiğiniz sitelere ait html döküman bilgileri
Cache mekanizması içinde tutulabilir. Memory Cache, her Netscape
çalıştırıldığında yeniden başlar. Disk Cache ise dolana kadar kalır. Aynı
siteyi başka bir zaman yine ziyaret ettiğinizde, bazı bilgiler doğrudan disk
cache ya da mümkünse memory cache sisteminden alınır böylece aktarım hızı
artar. Buralara yazacağınız değerler, doğrudan bilgisayarınızın gücü ile
ilgilidir. Sabir diskinizin büyüklüğüne ve bilgisayarınızın hafızasına uygun
değerler girin. Yukarıdaki resimde örnek bir kullanım görülmektedir.
Connections : Number of Connections kısmında, Tek seferde Netscape'in
kurabileceği max. bağlantı sayısı verilir. Bağlanılan sayfalarda başka
yerlere, dosyalara linkler olabilir. Netscape, bunlardan aynı anda en fazla
sizin yazdığınız kadarını yapar. Sayı arttıkça, söz gelimi, aynı anda
sayfaya 10 tane resim gelir ama aktarım hızı da yavaşlar. 4 ya da 3 ideal
rakamlardır. Network Buffer Size ise, network bağlantısında
buffer'datutulacak veri uzunluğunu gösterir. Bu sayının artması iyi olmakla
beraber, makinanızın performansını düşürebilir. Bu alan için, 32 kilobyte
normal bir değerdir.
Proxies : Eğer internet bağlantınız bir "firewall" üzerinden oluyorsa, Ya da
bir proxy servisi üzerinden internet erişiminin bazı avantajlarını kullanmak
istiyorsanız bununla ilgili tanımlamalar bu alanda yapılır.
Protocols : Burada, Web üzerinden bazı formlar, bilgiler gönderdiğinizde,
Netscape'in sizi bilgilendirmesini/uyarmasını sağlayabilirsiniz.
Languages : Netscape'in Java ve JavaScript uygulamalarını çalıştırıp
çalıştırmayacağı burada verilir.
Security Preferences : Netscape kullanımındaki bazı güvenlik parametreleri
(Gizlilik sertifikaları tanımlaması, gizli veri aktarımı vb) bu alana
girilir.
Netscape 4.x için Konfigürasyon Seçenekleri
Netscape'in 4.x sürümüne ait konfigürasyon seçeneklerine "Edit"
menüsünde "Preferences" seçeneği altından ulaşılabilir. Buradaki
konfigürasyon seçenekleri 6 kısımda toplanmış. Bunlar :
• Appearance : Netscape'in ilk açılışta hangi bileşenlerinin
yükleneceği ve program araç çubuğunun görünümünün nasıl olacağı burada
tanımlanmaktadır.
• Navigator : Doğrudan Web listeleyicisai ile ilgili seçenekler burada
tanımlanmaktadır.
• Mail and Groups : e-posta ve news arayüzü parametreleri burada
tanımlanmaktadır.
• Composer : Netscape Communicator paketindeki HTML editörü ile ilgili
seçenekler burada tanımlanmaktadır.
• Offline : Eğer istenirse, öbek servislerine ait mesajlar toptan
alınıp daha sonra Netscape off-line konumuna getirilerek bunlar internet
bağlantımız kapalıyken de okunabilmektedir.
• Advanced : Burada; proxy tanımlamaları, öbek mesajları için
ayrılacak disk alanı ve programın kullanacağı disk ve hafıza cache
miktarları verilmektedir.
Kullanımla ilgili ayrıntılar önümüzdeki sürümlerde verilecektir.

25. Java, HotJava ve JavaScript
Java, Sun Microsystems tarafından geliştirilmiş, C++'yı andıran bir
programlama dilidir. World Wide Web sayfaları içinde, HTML ile bütünleşik
kullanılabilir. Java ile yazılmış bir kod, WWW sayfası içindedir ve browser
tarafındann doğrudan çalıştırılabilir. Java kullanımı ile, Web sayfalarının
dizaynı ve içerdikleri bilgiler değişmeye başlamıştır. Söz gelimi, Web ile
bağlandığımız bir meteoroloji sitesindeki verileri, bizim belirlediğimiz
bazı kurallar bütünü içinde işleyebilir ve sonucu Web ekranımızda
görebiliriz. Bu iş, bir Java kodu yazılarak yapılabilir. Burada, web
listeleyicimiz ile ilgili siteye bağlandığımızda, gerekli datalar ile
birlikte, bu dataları işleyecek Java programı da (Java Applet) gelir ve
bilgisayarımızda çalışır. Netscape 2.0 ve sonrası ve msie 3.0 ve sonrası Web
Browser'lar Java uygulamalarını çalıştırabilecek kabiliyettedirler.
Burada önemli olan bir nokta var: Bağlandığımız websitesi'ndeki bilgilere
müdahele edebiliyoruz. Bu, statik değil dinamik bir web ortamı anlamına
gelir. Java ile ilgili daha ayrıntılı bilgi, http://www.javasoft.com 'dan
alınabilir.
Java, aslında, her yönüyle bir programlama dilidir ve bağımsız olarak ta
kullanılabilir. Java kullanılarak yazılan bir Web Listeleyici bile var:
HotJava. Benzer şekilde Java ile yazılmış bir TeX derleyicisi var: JavaTeX.
En son Java sürümü, JDK 1.0.2 (1997 başı itibarıyla) 'dir.
Java, kullanımı zor bir araçtır. Java'yı andıran ancak daha çok bir "script"
(komut) dili olan, Netscape tarafından geliştirilmiş bir Java türevi var:
Java Script. Java Script, Java'nın aksine, derlenmeden çalıştırılabilen bir
script dilidir. HTML kısmında da görüleceği gibi, JavaScript, aslında ek
HTML komutları gibi davranır. HTML dökümanları içinde JavaScript kullanımı
oldukça yaygındır. Özellikle formlar, basit tarama kullanıcı arabirimleri,
yerel bazı işlemler, pop-up bilgi ekranları vb gibi pek çok kullanım alanı
vardır. JavaScript ile ilgili oldukça ayrıntılı bir dökümantasyon
http://www.netscape.com/comprod/products/navigator/version2.0/script/script_i
nfo/ adresinden alınabilir.
JavaScript'i anlatan başka bir döküman (yeni başlayanlar için oldukça
yararlı olabilir); http://rummelplatz.uni-mannheim.de/~skoch/js/script.htm
(JavaScript Intro by Voodoo) den temin edilebilir.Aynı yerde, JavaScript ile
ilgili diğer bazı servislere linkler ve örnek bazı JavaScript uygulamaları
bulmak ta mümkün.

26. ActiveX ve VBScript
ActiveX, çeşitli programlama araçlarından oluşan, ve web kullanıcısı ile
bağlandığı site arasında interaktif (etkileşimli) bir ortam sağlayan (mesaj
alanları, radio button'lar, menüler vb), Microsoft'un geliştirdiği ve
Microsoft Internet Explorer 3.0 ile duyurduğu bir teknolojidir.
ActiveX bileşenleri ikiye ayrılabilir : (1) ActiveX controls (2) ActiveX
documents. ActiveX Controls, mantık olarak Java Applet'lerine benzer ve HTML
içinde kullanılabilir. ActiveX documents ise, kullanıcı tarafından
görüntülenebilen ve listelenebilen (navigatable), HTML dışı her türlü
objelerdir. ActiveX documents'e örnek olarak, Excel'de hazırlanmış bir
tablo, bir Word dökümanı vb. verilebilir.
Hazır olarak, binlerce ActiveX kontrol aracı bulunabilir. Ayrıca, ActiveX
bileşenleri, Java içinden kullanılabilir. ActiveX controls içeren sayfalar
msie 3.0 ve sonrası bir web listeleyici ile görüntülenebilir. Ayrıca,
Netscape için bir ActiveX PlugIn yüklenerek (windows versiyonunda) listeleme
sağlanabilir.
ActiveX, şu an sadece Windows ortamında kullanılabilmektedir. Bu, en önemli
dezavantajıdır. Microsoft, Unix ve Macintosh platformlarında da ActiveX
kullanımı için uğraşmaktadır.
VBScript ise, Microsoft Visual Basic benzeri, nesneye dayalı bir Script
dilidir. VBScript içinden OLE controls, Java Applets vb gibi objeler
çağırılabilir VBScript ile ilgili daha ayrıntılı bilgi,
http://www.microsoft.com/vbscript/ adresinden alınabilir.

27. CGI Nedir?
CGI (Common Gateway Interface), Web Servisleri ile bu servislerin dışındaki
programlar arasında etkileşim (ortak çalışma) platformu oluşturmak için
geliştirilmiş bir standarttır. CGI, aslında bir programdır. Web'in statik
yapısına, HTML kodu içinden çağrılan CGI programları dinamik bir nitelik
kazandırmaktadır. En popüler CGI uygulamalarından birisi Web Sayaçlarıdır.
Web sayfalarını kaç kişinin ziyaret ettiğini saptayan küçük uygulamalar dış
program olarak, bir web sayfası içinden çağrılabilir. CGI programları gerçek
zamanlı çalışırlar. CGI'lerin önemli uygulama alanlarından birbaşkası da,
web üzerinde doldurup gönderilen formlar üzerindeki bilgileri server
tarafında değerlendirip kullanıcıya cevabı göndermektir.
CGI programları "çalıştırılabilir" kodlar olduğundan, bir başkası,
kolaylıkla sizin sisteminizde program çalıştırabilir!! Bu yüzden, cgi
kodları sistemde özel yerlerde tutulur ve o sistemin görevlilerinin denetimi
altındadır.
CGI programları herhangi bir dilde yazılabilir : C, Fortran, Pascal, C++,
Perl, Unix Shell, Visual Basic vb. CGI eğer C ya da Fortran gibi bir dilde
yazılırsa, derlenmelidir. Perl ya da Unix Shell gibi ortamlar ise script
ortamlardır ve bu şekilde yazılmış CGI Script'ler doğrudan çalıştırılabilir.
Özellikle Java ve JavaScript kullanımlarının yaygınlaşması, CGI'nin ilk
zamanlardaki popüleritesini azaltmıştır. Öte yandan, CGI
programları/scriptleri, bulundukları sistemde saklıdırlar ve çalıştıklarında
o sistemin kaynaklarını kullanırlar. Oysa Java Appletleri ve JavaScript,
doğrudan HTML döküman içinde onu çağıran web listeleyicisine gelirler ve
burada icra edilebilirler. Bu da, Java Applet ve JavaScript'in CGI'ye göre
önemli bir avantajıdır.

28. Kendi Web Sayfamı Nasıl Oluşturabilirim?
Eğer elinizde sadece bir text editör varsa, biraz HTML bilmelisiniz. Ya da,
basit bir HTML editörü bulmalısınız. Görsel html editörlerine en iyi örnek
Netscape Navigator Gold Editor'dür. HTML kısmında da görüleceği gibi,
aslında Web sayfaları, içinde düzyazı kodlar, Java Appletler, ActiveX
komponentler, vb bulunduran ASCII dökümanlardır. Kullandığımız
listeleyiciler bunları yorumlarlar.
Kendi Web Sayfa'nızı oluşturmak için size gerekenler :
• Size Web Servisi verecek bir servis. (ISS'lerden hizmet alıyorsanız,
kişisel web sayfası servisi verip vermediklerini kontroletmelisiniz). Bedava
kişisel web sayfası servisi veren bir yer var : http://www.geocities.com
Buraya bağlandıktan sonra gerekli linkleri takip ederek kendinize bir web
sayfası (ve isterseniz bir e-posta hesabı) oluşturabilirsiniz.
• Bir Web Editörü. Aslında gerekmese de, işleri bir hayli
kolaylaştırıyor.Netscape kullanıyorsanız, "Gold" sürümünü almanızı tavsiye
ederim. Ana menüden "Edit" seçilerek Web Editör ortamına girebilirsiniz ve
burada kendi web sayfanızı dizayn edebilirsiniz.
• Eğer web sayfanızı kendi makinanızda (kendi PC'niz?)
oluşturmuşsanız, sayfanız ile ilgili tüm HTML dökümanları ve buralarda
kullandığınız tüm resim/animasyon vb. komponentleri size kişisel web sayfası
servisi veren yere göndermelisiniz. Bu iş için FTP kullanabilirsiniz. Ancak,
öncelikle,
o ilgili dökümanları hangi dizinlere koymanız gerektiğini internet
servis sağlayıcınızdan öğrenmelisiniz.
o FTP erişimi olup olmadığını kontrol etmelisiniz.
Bazı web servislerine HTTP ile de dosya göndermek mümkündür. Bunu da
sormalısınız. Netscape Editör vediğer editörlerin çoğunda, hazırladığınız
HTML dökümanları tüm bileşenleri ile birlikte UPLOAD etme (Publishing)
olanağı vardır. Bu özelliği de kullanabilirsiniz.
• Linkler ve döküman içi dosya isimleri verirken biraz dikkat!!. HTML
dökümanları kendi makinanızda hazırlıyorsanız, bazı linkler (resim
dosyalarına vb) doğrudan kendi makinanızda birtakım dizin isimlerini
içerebilir. Bundan kaçının. HTML içinde kullandığınız TÜM DOSYALARI aynı
dizin içinde toplayıp link adresleri yerinde doğrudan bu dosyaların
isimlerini (dizin bilgisi vermeden!!) yazın. Bu, kendi makinanızda dosyaları
hazırlayıp başka bir yere upload etmeyi düşünüyorsanız çok önemli. Eğer,
HTML'yi hazırladığınız ortam ile, dosyalara erişilecek web sitesi aynı ise
endişelenmeye gerek yok.
• Biraz Web kültürü. Ziyaret ettiğiniz diğer sayfaların nasıl
yapıldığını görebilirsiniz. Netscape için, View menüsünden "Document Source"
seçildiğinde, HTML sayfasının orijinal düzyazı kodunu görebilirsiniz.
• Web sayfanızın adresini Servis Sağlayıcınızdan tam olarak öğrenin.
• Web sitenizi arkadaşlarınıza duyurmadan önce, her yönüyle çalışıp
çalışmadığını kontrol edin.

29. Güvenlikli ve Güvenliksiz (Secure/Unsecure) Web Erişimi Nedir?
Internet üzerinde bazı verilerin iletimi, bu veriler şifrelenerek yapılır.
Buna secure transmission (güvenli iletim, encryption) de denebilir.
Özellikle, web üzerinde bazı formların doldurulması yoluyla gönderilen
bilgiler, otomatik olarak web listeleyicisi tarafından şifrelenerek
gönderilebilir. Her iki taraftaki web sistemlerinin, şifreleme mekanizması
konusunda uyumlu olması lazım. secure/unsecure iletimler sırasında Netscape
sizi uyarır. Güvenlikli modda iletilen sayfaların uzantıları "shtml"
olmaktadır. Eğer web üzerinde doldurduğunuz ve göndermek üzere olduğunuz bir
formdaki bilgiler önemli ise (kredi kartı numarası, adres vb) ve Netscape
sizi, bunun güvenliksiz (unsecure) bir iletim olacağı konusunda uyarıyorsa,
belki de işlemi iptal etmeniz kendi yararınıza. SHTML, SSL (Secure Socket
Layer) ve benzeri konularda ve genel olarak internette güvenlik ile ilgili
daha fazla bilgiyi http://www.w3.org/hypertext/WWW/Security/Overview.html
adresinden almak mümkün. Ayrıca, http://www.eit.com/projects/s-http,
http://www.netscape.com/info/security-doc.html ve http://www.terisa.com
(Internet güvenlik kitleri) adresleri de bu konuda bilgiler bulunabilecek
diğer başlangıç noktaları.

30. Sadece e-posta erişimim var. Hala Web kullanma şansım var mı?
web erişimi için en iyi yol, kendi makinanızda web listeleyici programı
çalıştırmaktır. Ancak, istenirse e-mail ile web (biraz zahmetli de olsa)
kullanılabilir. webmail@curia.ucc.ie adresine e-posta mesajı içinde bazı
komutlar göndererek web linklerine ulaşabilirsiniz. Genel komut formatı : GO
URL şeklindedir (GO http://www.bilkent.edu.tr size, Bilkent Web servisinin
ilk sayfasını gönderecektir). Mail içinde göndereceğiniz "help" komutu
kullanım ile ilgili ayrıntılı bilgileri size e-posta ile gönderecektir.

31. Telnet üzerinden Web kullanımı
Aşağıdaki siteler, buralara telnet ile bağlandığınızda size web erişimi
servisi vermektedirler :
• telnet.w3.org W3 consortium tarafından sağlanan bir web listeleyici.
• www.cc.ukans.edu Lynx browser. vt100 terminal emülasyonu ile telnet
yapmalısınız. Log in adı : www.
• www.njit.edu (telnet 128.235.163.2) Log in adı: www. vt100
emülasyonu gerekiyor.
• www.huji.ac.il login adı: www. linemode browser
• info.funet.fi ( telnet 128.214.6.102). Log in adı: www. Lynx de
dahil birkaç tane farklı web browser seçebilirsiniz.
• fserv.kfki.hu Login adı: www.

32. Web kullanımı ile ilgili akılda tutulması gerekenler
• Rastladığınız ilginç siteleri "Bookmark" etmeyi unutmayın. Sonradan
ziyaret etmek istediğinizde bulmanız çok kolay olur.
• Kullandığınız Web Listeleyicisinin yeteneklerini iyi öğrenmeye
çalışın. Pek çok web listeleyicisinde, hazır site grup adreslerine (Konu
katalogları) doğrudan menülerden erişilebilir!! Ayrıca, ziyaret ettiğiniz
sayfaların HTML kodlarını web listeleyicinizle görebilme şansınız var. Bu da
önemli bir araç.
• Bir Web Arama/Tarama servisinin kullanımını iyice öğrenin.
• Ziyaret ettiğiniz sayfalardaki hoşunuza giden "icon resimleri"
ve "animated gif" leri kendi diskinize saklayın (eğer siz de web sayfası
hazırlıyorsanız). Çok lazım oluyorlar!!
• Web ve Usenet oldukça fazla miktarda bağımlılık yapar. Dikkat edin,
diğer işleriniz aksamasın!
• Web üzerinde bir form doldurarak gönderdiğiniz bilgiler, eğer iletim
modu güvenli (secure) değilse- üçüncü kişiler tarafından görülebilir. Bu
konuda dikkatli olun. Önemli bilgileri, non-secure bir modda göndermeyin.
Netscape, bu gibi durumlarda kullanıcıyı uyarır. Kullandığınız web
listeleyicisi sizi uyarıyorsa, lütfen uyarıyı okuyun. Son pişmanlık fayda
etmez.

33. Web Televizyonu (Web TV) nedir?
Web TV, World Wide Web sitelerine televizyon teknolojisi kullanarak erişimi
sağlayan yeni bir oluşumdur. Standard televizyonlara, kablo tv kutularına
benzer bir düzenek eklenerek web erişimi sağlanıyor. Çok yeni olan bu
uygulama, özellikle ABD'de yaygınlaşmakta. Televizyonlara eklenen web
düzenekleri, aslında küçük bir bilgisayar gibi. Web erişimini sağlayan
Netscape yazılımı, modem, bir el kontrol cihazı (fare gibi) ve kendi içinde
kayıtlı pek çok web sitesi adresinden oluşmakta. web sayfaları, doğrudan
televizyon ekranına yönlendirilmektedir. Istenirse, bir klavye ve küçük bir
disk ünitesi de bağlanabilmektedir. webtv access servisi veren internet
servis sağlayıcıları da ortaya çıkmaya başlamışlardır.
Televizyon kullanımının ne kadar yaygın olduğu düşünülürse, büyük oranda
mevcut altyapıyı kullanan WebTV'nin, Internet'in halka yayılması konusunda
önemli bir işlevinin olabileceğini söyleyebiliriz. WebTV kutuları (1997 başı
itibarıyla) 300 US$ civarında bir paraya satılıyor. Klavyenin fiyatı da
yaklaşık 60 US$.
WebTV'ye benzer bir diğer ürün de Network PC. Bunlar da, doğrudan internet
kullanımına odaklanmış, sınırlı sayıda hafıza, disk kapasitesi ve cpu hızı
olan bilgisayarlardır.

34. Bağlandığım Web sayfalarındaki bazı Türkçe harfleri düzgün göremiyorum,
sorun ne?
Bu sorunun kaynağı, web listeleyicilerinin çoğunun latin1 esaslı bir kodlama
kullandıkları ve Türkçe'nin de Latin1 ailesinde olmadığı şeklinde kısaca
açıklanabilir. Eğer Netscape kullanıyorsanız, Options menüsünden "Document
Encoding" olarak Turkish (Türkçe) seçin. msie için, bunun sorun olmaması
lazım.

35. Bedava kişisel Web sayfası hizmeti veren servisler
Evet var, ve bunların sayıları her geçen gün artmaktadır. Bu siteler,
genellikle, bir web listeleyicisi (istemci, browser, tarayıcı) ile
erişilebilen bir kullanıcı ara yüzü ile, kişilere kendi ev sayfalarını
hazırlama ve saklama servisi vermektedir. Böyle merkezler, daha çok reklam
gelirleri ve bazı sponsorluklar yolu ile bu servisleri bedavaya
verebilmektedir. Web ortamının, her geçen gün, ticari amaçlı olarak daha
fazla kullanılacağını düşünürsek, burada bu servislerin
argümanı : "üyelerine bazı paralı servislerin ve ürünlerin kataloglarını
tanıtmak, reklamını yapmak" şeklinde olabilir. Nedeni ne olursa olsun en
önemlisi, bu servisin bedava olması. Burada da, bedava e-posta hesap
servislerinde olduğu gibi, çok önemli potansiyel güvenlik problemleri var.
Önümüzdeki aylarda bu konuda da hararetli tartışmalar olabilir. Eğer kişisel
web sayfanız yoksa aşağıdaki adresleri bir deneyin.
• Geocities : http://www.geocities.com/
• Tripod : http://www.tripod.com/
• Angel Fire : http://www.angelfire.com
• Home Pages for Homeless : http://www.homeless.com/
• CRHome Student Web : http://www.crhome.com/
• Free Town : http://www.freetown.com/
• NorthWest Voyager : http://www.nwvoyager.com/
• Hompage Central : http://www.i-exposed.com/freehp/
• WebSight Magazine Free Home Page : http://free.websight.com/free/
• Net Hosting : http://www.nethosting.com/
• Paradigm-Net Free Home Page : http://www.paradigm-
net.com/home/free.htm
• PHooL Communications : http://phool.dhinternet.com
• Info Chase : http://www.infochase.com
• Inca : http://www.inca.de/
Bu servisleri, kötü kullanım ile suistimal etmemek ve kullanım kurallarına
uymak ta bir internet etiğidir. Tabii ki en iyisi, web sayfanızın
bulunduğunuz sitede olması. Web sayfası servisi artık standart bir internet
hizmeti haline geldi. Hemen heme tüm İSS şirketler ve üniversitelerin çoğu
kullanıcılarına bu hizmeti vermektedirler.

36. VRML (Virtual Reality Modelling Language)
Web üzerinde, 3 boyutlu ortamlar içinde gezinmemizi ve bilgilere ulaşmamızı
sağlayan bir dil. VRML içeren sayfalara bağlandığımızda, bir linkten ötekine
giderek değişik sayfalara ulaşmak yerine, 3 boyutlu bir ortamda, odadan
odaya geziniyoruz. Bu, görsel olarak web'i daha farklı bir hale getiriyor.
VRML sayfaları ancak bu dili destekleyen bir web listeleyicisi ile
görülebilir. VRML plug-in'leri, Mosaic, Netscape ve msie için mevcuttur.
VRML içeren bir sayfa görmek için, VRML Arc Galery, World's Media Festival
(http://www.arc.org/vrml) adresini ziyaret edebilirsiniz. VRML hakkında daha
fazla bilgi ve gerekli linkler için, http://www.oki.com/vrml/VRM_FAQ.html
FAQ dökümanına da bakılabilir. http://vrml.wired.com adresinde ise, VRML 1.0
standardına ilişkin dökümantasyona ulaşılabilir.

37. Web için Proxy Servis Tanımlamaları
1. Bölüm'de anlatılan Proxy sunucularının en popüler kullanım alanlarından
biri de web 'dir. Web için proxy sunucu tanımlaması kullandığınız web
listeleyicisine bağlı olarak değişir. Aşağıda, en popüler web
listeyeyicileri için Proxy tanımlamalarının nasıl yapıldığı kısaca
anlatılmaktadır :
Netscape (Unix, Mac ve Windows) :
2.x için, Options -> Preferences menüsünden 'Mail and Proxies' 'i seçin. 3.x
için ise, Options->Network Preferences menüsünden 'Proxies' i seçin. Buradan
Proxy setup'ını yapabilirsiniz. Web, FTP, Wais ve Gopher için, ilgili Proxy
adreslerini "Manual Proxy Configuration" altında verebilirsiniz. Adresle
birlikte, ilgili port numarasını da girmelisiniz. Bu numara genellikle 8080
dir. Aynı menüde, eğer isterseniz, bazı siteler için "proxy"
kullanmayacağınızı da belirtebilirsiniz. Özellikle (aynı domaindeki) yerel
adreslerde proxy kullanımı gereksizdir.
Netscape 4.x sürümü için Proxy ayarları Edit->Preferences->Advanced->Proxies
altında. Buradan "Manual Proxy Configuration" seçilerek ilgili parametreler
girilebilir.
Microsoft Explorer :
3.x için, View -> Set Proxy Server menüsünden; 4.x için View -> Internet
Options -> Connections menüsünden seçilebilir.